بنابراين يكى ديگر از عواملى كه موجب شد ايرانيان مسلمان گردند ، آن بود كه از تبعيض نجات يابند و به عدالت برسند . همين دليل نيز سبب شد تا به خاندان پيامبر و على ( ع ) علاقه‌مند شوند و بذر محبتشان در دلشان كاشته شود و سرانجام شيعه و پيرو اهل بيت پيامبر گردند . سه . قبائل شيعه عراق ؛ سومين عامل گرايش موالى به تشيع ، همانا قبايل شيعه عربِ عراق بودند . تشيع نه تنها به صورت پراكنده در عراق حضور داشت ، بلكه به صورت طايفه‌اى نيز در اين منطقه نفوذ عميق پيدا كرده بود . در كنار قبايل عربى ، موالى هم به علت وابسته بودنشان به آنها گرايش‌هاى مذهبى آنها را پيدا كردند . پيش از اين اشاره شد كه موالى معمولًا از لحاظ طايفه‌اى به يكى از قبائل عربى بستگى داشتند . اين بستگى مىتوانست بدان دليل باشد كه آنها آزاد شدهء فردى از آن قبيله بودند و اين آزادى مىتوانست با قرارداد و عقد به دست آمده باشد . در اين صورت موالى شهر كوفه كه در ميان قبايل شيعى چون ، همدان و ربيعه پرورش يافته بودند ، طبعاً از تشيع تأثير مىپذيرفتند . قبيله هَمْدان از يمن به كوفه آمدند و با داشتن پيشينهء آشنايى از يمن با امام على ( ع ) ، در زمرهء شيعيان امام درآمدند . قاضى نورالله شوشترى از تشيع قبايل هَمدان ، مذحج ، خزاعه ، ازْد و طَىّ سخن گفته است . موالى كه به دلخواه خود يا به اجبار به كوفه و عراق آورده شدند ، جمعيت بزرگى را تشكيل دادند و در سالهايى كه جنگ صفين بر پا بود ، شمارى از آنها حاميان على ( ع ) بودند ، شمارى از اين موالى از وابستگان همين قبايل شيعى همدان و ربيعه بودند . از همين رو در امر مذهب هم از آنها پيروى مىكردند . « 1 » شركت موالى در قيام مختار به خون‌خواهى امام حسين دليل بر تشيع آنها است . شركت در اين قيام ، نخستين فعاليت سياسى آنها در يك قيام سياسى مذهبى بود . مختار براى نخستين بار به جذب آنها پرداخت و در اين قيام توانست شمار فراوانى از قاتلان امام حسين ( ع ) و اصحاب آن حضرت را به قتل برساند .

--> ( 1 ) . تاريخ تشيع در ايران ، ج 1 ، ص 106 - 110 .